Arslanbek Sultanbekov’un büyüklüğü, geçici popülerlik veya izlenme oranlarıyla ölçülemez. O, devlet kurumları ile yaşayan geleneğin kesişme noktasıdır. Rusya ve Kazakistan’daki unvanları, Cumhurbaşkanlığı Orkestrası’ndaki uzun yıllara dayanan şefliği ve Türkiye’deki fahri doktora unvanı, yürüttüğü temel çalışmanın sadece dış hatlarıdır. Burada nadir bir fenomenle karşı karşıyayız: Sultanbekov bir "tür sanatçısı" değil, sistemli bir koruyucu olarak kabul edilir. O, arkaik olanı kutsal ağırlığını kaybetmeden modernitenin diline çeviren somut olmayan bir kodun aktarıcısıdır.

Yolculuğunda kıl-kobuzun geri dönüşü özel bir yer tutar. Bu sadece eski bir enstrüman arayışı değil, bir ruh arkeolojisidir. Nogay ortamından neredeyse silinmiş olan kobuz, Sultanbekov tarafından Saint Petersburg arşivlerindeki 19. yüzyıla ait tek bir fotoğraftan yola çıkılarak yeniden canlandırılmıştır. Bu jest derin bir felsefi alt metin taşır. Korkut Ata figürü ve bahşı pratikleriyle kopmaz bir bağı olan kobuz, hiçbir zaman bir eğlence aracı olmamıştır. O, terapötik ve kutsal işlevleri olan bir medyumdur. Arslanbek, bu enstrümanı geri getirerek zamanın kopan bağını onarmakta ve onlarca yıllık unutulmuşlukla zedelenen kültürel belleği iyileştirmektedir.

Sultanbekov’un ellerinde dombra ve kıl-kobuz müze parçası olmaktan çıkar. Onlara kadim hiyerarşilerini geri verir: Dombra halkın "canı", kobuz ise "ruhu"dur. İcra tarzı, küresel standartlaşmaya karşı bilinçli bir direniştir. Taklit edilmesi imkansız olan o arkaik, armonik ses katmanını korur. Bu, sesin sadece estetik bir nesne değil, genetik bir kod taşıyıcısı olduğu doğrudan bir etkileşim müziğidir.

15. ve 17. yüzyıl şairlerinin — Kaz-tuvgan, Asan Kaygılı ve diğer büyük jıravların — eserleri üzerindeki çalışmaları, mirası tozlu akademik arşivlerden çıkarıp yaşayan bir nefes alanına taşır. Sultanbekov sadece metinleri icra etmez; yüzyıllardır vaktini bekleyen anlamları günceller. Bu sayede tarihsel bellek donmuş bir form olmaktan çıkar. Gündelik hayatın bir parçası haline gelerek, bir halkın etnografik bir hayalete dönüşmesini engelleyen o kuşaklararası aktarımı sağlar.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren YTB, koronavirüs salgını süresince evde vakit geçiren Türk ve akraba topluluklarını dünyaca ünlü sanatçılarla buluşturmaya devam ediyor. Bu kapsamda YTB’nin mottosu “Dünyadaki Türkler Evinizde” olarak belirlendi.

Cuma günü yerel saatle 18.00’de Lübnanlı piyanist Maan Hamadeh, YTB’nin YouTube hesabı üzerinden bir piyano resitali sunacak.

Geçtiğimiz hafta ise Almanya’daki genç yeteneklerden, Mozart Ödülü sahibi sanatçı Ali İnsan projeye katılarak 17 Mart’ta YTB’nin YouTube hesabı üzerinden bir performans sergiledi.

19 Mart’ta Hollanda’dan dünyaca ünlü şarkıcı, piyanist ve söz yazarı Karsu projeye katıldı.

YouTube kanalında yer alan diğer sanatçılar arasında, geleneksel müzik enstrümanı dombra üzerindeki etkileyici icrasıyla dünya çapında tanınan Arslanbek Sultanbekov, dünyanın ilk uluslararası üne sahip Türk kadın flüt sanatçısı Burcu Karadağ ve O Ses Türkiye yarışmacısı Melisa Yıldırım da bulunuyor.

Sanatçılar, proje sosyal sorumluluk kapsamında organize edildiği için tamamen gönüllü olarak sahne aldı.

YTB tarafından düzenlenen dijital konserler, özellikle virüsün hızla yayıldığı Avrupa ülkelerinde olmak üzere, yeni tip koronavirüsle mücadele eden Türk vatandaşlarına moral vermeye devam edecek.

Kaynak: Daily Sabah

Konser, 22 Eylül 2025 tarihinde saat 20.30’da, uzun yıllardır ruhani ve kültürel uyumun simgesi olan Mevlana Kültür Merkezi Sultan Veled Salonu’nda gerçekleşecek.

Bu özel gece, müziğin sınırları ve zamanı aşan gücünü izleyicilerle buluşturmayı vaat ediyor. Dombıranın büyüleyici sesi, Avrasya bozkırlarının ruhunu Anadolu’nun kalbine taşıyacak. Nogay halk müziğinin usta isimlerinden biri olarak tanınan Arslanbek Sultanbekov, geleneksel ezgileri çağdaş bir yorumla yeniden canlandırmasıyla biliniyor. Sanatı; kadim miras ile modern ifade biçimlerini bir araya getirerek, dinleyicilere hem meditatif hem de derin duygusal bir deneyim sunuyor.

Bu performans, sesin ve kültürün mistik boyutlarını keşfeden sanatçıları dünyanın dört bir yanından bir araya getiren 22. Uluslararası Konya Mistik Müzik Festivali kapsamında gerçekleştirilecek.

Etkinlik Detayları:

• Tarih: 22 Eylül 2025
• Saat: 20.30
• Mekân: Mevlana Kültür Merkezi, Sultan Veled Salonu, Konya
• Festival: 22. Uluslararası Konya Mistik Müzik Festivali

Besteci kimliğiyle de tanınan ve Türk dünyasının önde gelen sanatçılarından biri olan Sultanbekov, aynı adı taşıyan 12 parçalık albümünde yer alan bu eseri, 200’ün üzerinde dijital platformda dinleyicilerin beğenisine sundu.

Albümün aranjörlüğünü İslam Satırov üstlenirken, albüm Bozdağ Film Yapım’ın bir iştiraki olan ve Türkiye ile Türk dünyasındaki seçkin yorumcuları ve eserlerini uluslararası platformlara taşımayı hedefleyen Bozdağ Müzik etiketiyle yayımlandı.

Albümün öne çıkan eserlerinden ve Yunus Emre’nin en önemli çalışmalarından biri olan “Yalan Dünya” ilahisi için Bozdağ Film Yapım tarafından bir video klip çekildi.

Kamil Aydın’ın yönetmenliğini yaptığı klip, İstanbul’un Üsküdar ilçesinde bulunan ve Mimar Sinan’ın son eseri olan Atik Valide Külliyesi’nde çekildi.

Eserde, telleri tamamen at kılından yapılan ve Dede Korkut destanlarında yer alan, modern kemanın atası olarak kabul edilen at kılı kopuz kullanıldı. Parçada Arslanbek Sultanbekov dombra çalarken; Yerzhan Arkabayev at kılı kopuz, Eyüp Hamis ney, Damir Yakubov klasik gitar, Selim Boyacı ud ve Mustafa İşleyen vurmalı çalgılarda yer aldı.

Kaynak: Daily Sabah

Sözleri Ozan Bodur’a ait olan ve Bozdağ Müzik tarafından hazırlanan marş, dizinin 24. bölümünde ilk kez seslendirildi. Sultanbekov, dizide Osman Bey ile Bala Hatun’un düğün sahnesinde konuk oyuncu olarak yer aldı ve törende ozanrolünde performans sergiledi. Bu performans, 200’ün üzerinde dijital platformda müzikseverlerle buluşarak büyük ilgi gördü.

“Osman Bey” marşından önce Sultanbekov, Yunus Emre’nin “Yalan Dünya” (Fani Dünya) ilahisine getirdiği yorumunu yayımlamıştı. Yunus Emre’nin önemli eserlerinden biri olan ve albümün öne çıkan parçası kabul edilen bu ilahi için Bozdağ Film Yapım tarafından bir video klip çekildi. Kamil Aydın’ın yönetmenliğini üstlendiği klip, İstanbul’un Üsküdar ilçesinde bulunan ve Mimar Sinan’ın son eseri olan Atik Valide Külliyesi’nde çekildi.

Eserde, telleri tamamen at kılından yapılan, Dede Korkut destanlarında yer alan ve modern kemanın atası olarak kabul edilen at kılı kopuz kullanıldı. Parçada Arslanbek Sultanbekov dombra çalarken; Yerzhan Arkabayev at kılı kopuz, Eyüp Hamis ney, Damir Yakubov klasik gitar, Selim Boyacı ud ve Mustafa İşleyen vurmalı çalgılarda yer aldı.

Kaynak: Daily Sabah

Eserler, “Yunus Bir Söz Söyledi” adlı albümde bir araya geldi. Albüm adını, Yunus Emre’nin “Çıktım Erik Dalına”adlı şiirindeki bir mısradan alıyor.

Farklı ülkelerden pek çok ses ve saz sanatçısının bir araya geldiği projede, şiirlerin özgün besteleri altı müzisyenin yorumuyla yeni bir soluk kazandı. Her bir eserde 20’den fazla müzik aleti kullanıldı. Yüzyıllar önce kaleme alınan dizeler; kopuzdan dombıraya, kopo coor’dan cura ve rebab’a kadar pek çok otantik enstrüman eşliğinde müzikle buluştu. Stüdyo çalışmasından video klip çekimlerine, albüm kaydından tanıtım konserine kadar tüm aşamaları Yunus Emre Enstitüsü tarafından yürütülen projede, Enstitü ilk kez bir müzik albümünde yapımcı olarak yer aldı.

Tanıtım konseri 22 Mart 2022 tarihinde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası (CSO) Ada Yerleşkesi’nde gerçekleştirilen albüm; 6 Mayıs itibarıyla Facebook, Instagram, YouTube ve TikTok gibi sosyal medya kanallarının yanı sıra Spotify, Apple Music, YouTube Music, Fizy ve Muud gibi dijital müzik platformlarında da yayımlandı. Albümün ilk video klibi olan “Ah Nideyim Ömrüm Seni”, Yunus Emre Enstitüsü’nün YouTube kanalında müzikseverlerin beğenisine sunuldu.

Kaynak: Yunus Emre Enstitüsü

Nogay müziği sadece bir tür ya da folklorik bir niş değildir. Bu, 20. yüzyılda kültürel sürekliliği kopma tehlikesiyle karşı karşıya kalan bir halkın tarihsel belleğini koruma mekanizmasıdır. Geleneğin taşıyıcılarına — bahşılar, destancılar, "Edige" destanı icracıları, dombracılar ve kıl-kobuz ustalarına — yönelik baskıların yaşandığı koşullarda müzik, kültürel kodun aktarıldığı son dirençli kanal haline gelmiştir.

Anlamın Taşıyıcısı Olarak Enstrüman

Bu sistemin merkezinde, gövdesi deriyle kaplı, antik iki telli yaylı bir çalgı olan kıl-kobuz yer alır. Nogay ve genel Türk geleneğinde kobuz, gündelik bir enstrüman değil, alemler arası bir aracı (mediatör) olarak kabul edilir. Dombra halkın "ruhu" ise, kobuz onun "tini"dir.

Enstrümanın kutsal statüsü kullanım alanını da belirlemiştir: Kobuz, bahşıların ve epik destancıların tekelindeydi; arınma ve şifa ritüellerinde kullanılır, sesi ataların ruhlarıyla bağdaştırılırdı. At kılından teller ve özel ses çıkarma tekniği, sadece kulağa değil, bilinçaltına da hitap eden "kozmik" bir tını yaratırdı. İnsanlar çoğu zaman bu enstrümana dokunmaktan, hatta onunla aynı odada bulunmaktan bile çekinirlerdi.

Kobuzun kaybı, sadece bir çalgının yok olması değil, koca bir manevi rehberlik kurumunun yıkılması anlamına geliyordu. Sovyet döneminde bu enstrümanlar "kült eşyası" sayılarak müsadere edildi ve yok edildi; geleneğin sürekliliği on yıllar boyunca kesintiye uğradı.

Tarihin Arşivi Olarak Şiir

15-17. yüzyıl klasik şiirinin müzikal yorumu da bir o kadar önemlidir. Tarihsel olaylarla ve kolektif bellekle bağlanan "jırav" metinleri, modern tınılar aracılığıyla yeni bir form kazanır. Bu, ortaçağ eserlerini akademik bir arşivden çıkarıp yaşayan bir kültürün alanına taşır.

Müzik burada zamanın aracısı işlevini görür: Tarihsel deneyimi duygusal olarak erişilebilir kılar ve anlamın nesiller arası aktarımını sağlar. Şiirde mühürlenen tarihsel travma, geçmişin unutulmuş bir kesiti değil, modern kültürel bilincin bir parçası haline gelir.

Sesle Gelen Kenetlenme

Nogay müziği stratejik bir işlev daha üstlenir: Konsolidasyon. Farklı bölgelere ve ülkelere dağılmış bir halk için ortak ezgiler ve sembolik eserler, kültürel birliğin bir formu haline gelir. Modern kanona giren şarkılar, coğrafyadan bağımsız olarak kimliği ayakta tutan ortak bir müzik dili oluşturur.

Böylece Nogay müziği, yalnızca sanatsal bir pratik değil, aynı zamanda tarihsel belleği koruma sistemidir. Geleneksel enstrümanlar, kutsal ritüeller, jırav şiirleri ve konser faaliyetleri aracılığıyla kültürel kodu muhafaza eder ve geleneğin koptuğu yerde sürekliliği sağlar.

Müzik, geçmişin şimdiki zamanda yankılanmaya devam ettiği bir alana dönüşür.

Nogay geleneğinde kıl-kobız, sadece bir müzik aleti değildir. Halkın manevi hiyerarşisine yerleşmiş kutsal bir nesnedir. Eğer dombra “ruh” olarak algılanıyorsa, kobız “tin”dir. Onun tınısı eğlendirmez — bağlar, birleştirir.

Yapı, kâinat düzeninin sembolü olarak

Kıl-kobız, gövdesi açık, deve derisiyle kaplanmış, kadim bir iki telli yaylı çalgıdır. Şekli, sonsuzluk nehrinde yol alan ruhun yolculuğunu hatırlatan bir kepçeyi ya da kayığı andırır.

Gövdenin deriyle kapalı alt kısmı yeryüzü âlemini, açık üst kısmı gök âlemini simgeler. Hafif eğri sap ise bu iki âlem arasındaki bağlayıcı eksene dönüşür. Daha en başta, çalgının yapısı bile geçişi ve mekânlar arası birleşmeyi ifade eder.

Çalgı değil, medyum

Nogay ve genel Türk kültüründe kıl-kobız, bahşıların ve destan anlatıcılarının tekelindeydi. Onu sıradan eğlence için kullanmak yasaktı.

Geleneğe göre kobız, ataların ilki ve ilk şaman sayılan Korkıt Ata figürüyle bağlantılıdır. Mitolojik bilinçte insan, tam da kobız aracılığıyla ataların ruhlarıyla diyaloğa girer. Çalgının titreşimleri arınma, şifa bulma ve içsel uyumun yeniden tesisi için bir vasıta olarak görülürdü.

Kobızın sesi insan sesini, kurt ulumasını ya da kuğu çığlığını taklit eder. Katı bir dizi sistemine hapsedilmez: Perdelerin yokluğu ve bükülmemiş at kılından yapılan teller, çok sesli armonikleri öne çıkaran derin bir tını elde etmeyi sağlar. İcracı, tellere tırnaklarıyla dokunur; böylece yalnızca işitmeye değil, bilinçdışına da etki eden titreşimler yaratır.

Tarihsel travma ve kopan süreklilik

Kutsal statüsü, kıl-kobızı “batıl inançlarla mücadele” dönemlerinde savunmasız hâle getirdi. XX. yüzyılda geleneğin taşıyıcıları — bahşılar ve destan anlatıcıları — sistematik baskılara uğradı, çalgılar toplanarak imha edildi.

Kobızın kaybı, yalnızca bir müzik pratiğinin yok olması anlamına gelmiyordu. Müziksel ifanın terapötik ve birleştirici işlev üstlendiği manevi rehberlik kurumunun çözülmesine yol açtı. Kuşaklar arası süreklilik onlarca yıl boyunca kesintiye uğradı.

Bugün Nogaylar arasında otantik icra üslubu neredeyse bütünüyle kaybolmuş durumda; topluluk çalgı takımlarında ise enstrüman çoğu zaman, armonik derinliğini yitirmiş modernize edilmiş versiyonlarla ikame ediliyor.

Geri dönüş, bağın yeniden tesisi olarak

Günümüzde kıl-kobızı yeniden canlandırma çabaları, yalnızca teknik öğretimden ibaret değildir. Bu aynı zamanda, onsuz çalgının anlamını yitirdiği felsefî bağlamın ihyasıdır.

Kıl-kobız sadece sesi ve sessizliği birleştirmez. O, kuşakları, yaşayanlarla ataları, yeri ve göğü birbirine bağlar. Onun benzersiz rolü tam da buradadır: Tarihsel hafızanın geçmişten bugüne uzanan köprüsü olmak.

Kopuşlar ve asimilasyon süreçleri yaşamış bir kültürde böylesi çalgılar arkaik kalıntılar değil, kimliğin taşıyıcı iskeleti hâline gelir. Kıl-kobız sahnenin bir nesnesi değildir. Halkın kendi tarihini işittiği bir eşik mekânıdır.

Kıl-kobızın yeniden canlanması bir atölyede değil, bir arşivde başladı. Nogaylar arasında bu çalgıya ait icra geleneğinin neredeyse tamamen koptuğu ve çalgının canlı ortamdan dışlandığı koşullarda belirleyici rolü Arslanbekk Sultanbekov üstlendi. Başlangıç noktası, St. Petersburg müzesinde saklanan ve kadim bir çalgıyı belgeleyen 19. yüzyıla ait bir fotoğraftı.

İşte bu arşiv kaydı, yeniden inşanın temeli oldu. Sultanbekov'un girişimiyle bir ustaya yeni bir çalgı sipariş edildi. Söz konusu olan bir stilizasyon ya da sahne versiyonu değil, kıl-kobızın tarihî görünümüne ve yapısına olabildiğince yaklaşma çabasıydı.

Bağlam belirleyiciydi. 20. yüzyılda geleneğin taşıyıcıları — bahşılar ve destan anlatıcıları, "Edige" destanının yorumcuları, dombra ve kobız çalanlar — sistematik baskılara maruz kaldı. Çalgılar, kült nesneleri olarak toplanıp imha edildi. Kobızın kutsal statüsü, onu "batıl inançlarla mücadele" dönemlerinin başlıca hedeflerinden biri hâline getirdi. Sonuç olarak kuşaklar arası süreklilik onlarca yıl boyunca kesintiye uğradı.

Bu koşullarda Sultanbekov'un eylemleri bir kültürel yeniden inşa edimi oldu. Yeniden hayat bulan kıl-kobız, onun sahne performanslarında yeniden ses vermeye başladı; Nogay müzik geleneğine dekoratif bir unsur olarak değil, kutsal anlam ve tarihsel hafızanın taşıyıcısı olarak geri döndü.

Önemli olan şu ki süreç, yalnızca bir çalgı yapımıyla sınırlı kalmadı. Yeniden canlanma, bağlamın da ihyasını gerektirdi: kobızın dünyalar arasında arabulucu rolünü, ritüel işlevlerini, ses çıkarma tekniğinin özgünlüğünü — at kılından yapılan telleri, perde yokluğunu, tırnaklarla dokunmanın kendine özgü tekniğini — kavramayı. Bunlar olmadan çalgı, içeriksiz bir biçimden ibaret kalır.

Kıl-kobızın yeniden canlanma hikâyesi şunu gösteriyor: Kültürün korunması, tek bir insanın somut eylemiyle mümkündür. Arşiv fotoğrafı başlangıç noktası oldu, usta teknik uygulayıcı, sahne ise geri dönüşün mekânı. Arslanbekk Sultanbekov'un çabaları sayesinde Nogay müziği, en kadim seslerinden birini yeniden kazandı.